რეგენერაციული მასალა, სახელად IKVAV-PA (შემოკლებით), აშშ-ის ჩრდილო-დასავლეთის უნივერსიტეტის მკვლევრებმა შექმნეს. წინა ცდებში, რომლებიც ზურგის ტვინის დაზიანების მქონე თაგვზე ჩატარდა, მან ქსოვილი აღადგინა. ამჯერად ის დატესტეს თაგვზე, რომელსაც ინსულტის ყველაზე გავრცელებული ტიპი — მწვავე იშემიური ინსულტი ჰქონდა.

მკურნალობის საკვანძო მასალაა სუპერმოლეკულური თერაპიული პეპტიდები (STP), მეტსახელად „მოცეკვავე მოლეკულები“, რაც იმის მიხედვით უწოდეს, როგორ დინამიკურადაც მოძრაობენ მათი ბიოლოგიური ნაწილები. ამის გამო, ისინი უფრო ადაპტირებადი და უნივერსალურები არიან, როცა სამიზნე უჯრედებთან ურთიერთქმედებენ.

კიდევ ერთი ინოვაცია იყო სისტემური მიწოდების გამოყენება — სისხლის მიმოქცევაში მოლეკულების შეყვანა. ეს სწრაფი და მარტივია და გაცილებით ნაკლებად ინვაზიურია, ვიდრე მათი პირდაპირ ტვინში შეყვანა.

„სისტემური მიწოდების მექანიზმი და ჰემატოენცეფალური ბარიერის (სისხლი-თავის ტვინის ბარიერი) გადალახვის უნარი მნიშვნელოვანი წინსვლაა, რომელიც ასევე შეიძლება გამოდგეს ტვინის ტრავმული დაზიანებებისა და ისეთი ნეიროდეგენერაციული დაავადებების სამკურნალოდ, როგორიც არის ამიოტროფიული გვერდითი სკლეროზი“, — ამბობს მასალების მეცნიერი სამუელ სტუპი.

თაგვებზე ჩატარებულ ტესტებში, პირველი წარმატება პრეპარატის ტვინში სისხლის მიმოქცევის გზით შეღწევა იყო. ამას გარდა, მინიმალური აღმოჩნდა გვერდითი ეფექტები და რაიმე ფართო დარღვევები, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ მკურნალობამ მართლაც მიაღწია ინსულტის კერას.

თაგვებს, რომლებსაც თავის ტვინში სისხლის მიმოქცევის აღდგენის შემდეგ ბიომასალა შეუყვანეს, აღენიშნათ ტვინის ქსოვილის ნაკლები დაზიანება, ანთების ნაკლები ნიშანი და იმუნური სისტემის საზიანო რეაგირების ასევე ნაკლები ნიშანი იმ თაგვებისგან განსხვავებით, რომლებსაც არ უმკურნალეს.

IKVAV-PA-ს მთავარი საქმე არის ნერვული უჯრედების წახალისება, რათა დაზიანების შემდეგ საკუთარი თავი აღიდგინონ და ამავე დროს, მინიმუმამდე დაიყვანონ ანთება. ანთება რეალური რისკია, რადგან სხეული აგრძელებს რეაგირებას თავის სისხლის მიმოქცევის თავდაპირველ დაბლოკვაზე.

„მას შემდეგ, რაც სისხლის მიმოქცევა დაიბლოკება, ხდება საზიანო მოლეკულათა აკუმულირება; ხოლო როცა თრომბს უცებ მოაშორებ, ყველა ეს „ცუდი აქტორი“ სისხლის მიმოქცევის სისტემაში თავისუფლად ვრცელდება და იწვევს დამატებით დაზიანებას. თუმცა, „მოცეკვავე მოლეკულებს“ თან დააქვთ გარკვეული ანთების საწინააღმდეგო აქტივობა, რითაც ამ ეფექტებს ებრძვიან და ამავე დროს, ნერვულ ქსელებს აღდგენაში ეხმარებიან", — ამბობს სტუპი.

ინსულტის შემდეგ პაციენტების მკურნალობა წარმოუდგენლად დელიკატური დაბალანსების პროცესია. მას შემდეგ, რაც თრომბი მიერ თავის ტვინისკენ მიმავალ სისხლს დაბლოკავს, სისხლის მიმოქცევის აღდგენა გადამწყვეტია, მაგრამ ამას შეიძლება თან მოჰყვეს თანმხლები ზიანი და გრძელვადიანი უნარშეზღუდულობა.

უფრო მეტად განვითარებით, შეიძლება მივიღოთ მეორადი მკურნალობის მეთოდს, რომელსაც სისხლის მიმოქცევის აღდგენასთან ერთად გამოვიყენებთ. რა თქმა უნდა, ამის დატესტვა ადამიანებზე იქნება საჭირო და თანაც დიდი ხნის განმავლობაში, რათა შეფასდეს გრძელვადიანი უსაფრთხოება და გამოსადეგობა.

ინსულტი წელიწადში ათეულობით მილიონ ადამიანს ემართება. მიუხედავად იმისა, რომ გადარჩენის მაჩვენებელი შედარებით მაღალია, ყოველწლიურად მაინც იწვევს მილიონობით ადამიანის სიკვდილს, კიდევ უფრო მეტს კი უნარშეზღუდულს ტოვებს. IKVAV-PA-მ ეს რიცხვები შეიძლება შეცვალოს.

კვლევა Neurotherapeutics-ში გამოქვეყნდა.

მომზადებულია news.northwestern.edu-სა და ScienceAlert-ის მიხედვით.

წყარო: 1tv.ge

რეგენერაციული მასალა, სახელად IKVAV-PA (შემოკლებით), აშშ-ის ჩრდილო-დასავლეთის უნივერსიტეტის მკვლევრებმა შექმნეს. წინა ცდებში, რომლებიც ზურგის ტვინის დაზიანების მქონე თაგვზე ჩატარდა, მან ქსოვილი აღადგინა. ამჯერად ის დატესტეს თაგვზე, რომელსაც ინსულტის ყველაზე გავრცელებული ტიპი — მწვავე იშემიური ინსულტი ჰქონდა.

მკურნალობის საკვანძო მასალაა სუპერმოლეკულური თერაპიული პეპტიდები (STP), მეტსახელად „მოცეკვავე მოლეკულები“, რაც იმის მიხედვით უწოდეს, როგორ დინამიკურადაც მოძრაობენ მათი ბიოლოგიური ნაწილები. ამის გამო, ისინი უფრო ადაპტირებადი და უნივერსალურები არიან, როცა სამიზნე უჯრედებთან ურთიერთქმედებენ.

კიდევ ერთი ინოვაცია იყო სისტემური მიწოდების გამოყენება — სისხლის მიმოქცევაში მოლეკულების შეყვანა. ეს სწრაფი და მარტივია და გაცილებით ნაკლებად ინვაზიურია, ვიდრე მათი პირდაპირ ტვინში შეყვანა.

„სისტემური მიწოდების მექანიზმი და ჰემატოენცეფალური ბარიერის (სისხლი-თავის ტვინის ბარიერი) გადალახვის უნარი მნიშვნელოვანი წინსვლაა, რომელიც ასევე შეიძლება გამოდგეს ტვინის ტრავმული დაზიანებებისა და ისეთი ნეიროდეგენერაციული დაავადებების სამკურნალოდ, როგორიც არის ამიოტროფიული გვერდითი სკლეროზი“, — ამბობს მასალების მეცნიერი სამუელ სტუპი.

თაგვებზე ჩატარებულ ტესტებში, პირველი წარმატება პრეპარატის ტვინში სისხლის მიმოქცევის გზით შეღწევა იყო. ამას გარდა, მინიმალური აღმოჩნდა გვერდითი ეფექტები და რაიმე ფართო დარღვევები, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ მკურნალობამ მართლაც მიაღწია ინსულტის კერას.

თაგვებს, რომლებსაც თავის ტვინში სისხლის მიმოქცევის აღდგენის შემდეგ ბიომასალა შეუყვანეს, აღენიშნათ ტვინის ქსოვილის ნაკლები დაზიანება, ანთების ნაკლები ნიშანი და იმუნური სისტემის საზიანო რეაგირების ასევე ნაკლები ნიშანი იმ თაგვებისგან განსხვავებით, რომლებსაც არ უმკურნალეს.

IKVAV-PA-ს მთავარი საქმე არის ნერვული უჯრედების წახალისება, რათა დაზიანების შემდეგ საკუთარი თავი აღიდგინონ და ამავე დროს, მინიმუმამდე დაიყვანონ ანთება. ანთება რეალური რისკია, რადგან სხეული აგრძელებს რეაგირებას თავის სისხლის მიმოქცევის თავდაპირველ დაბლოკვაზე.

„მას შემდეგ, რაც სისხლის მიმოქცევა დაიბლოკება, ხდება საზიანო მოლეკულათა აკუმულირება; ხოლო როცა თრომბს უცებ მოაშორებ, ყველა ეს „ცუდი აქტორი“ სისხლის მიმოქცევის სისტემაში თავისუფლად ვრცელდება და იწვევს დამატებით დაზიანებას. თუმცა, „მოცეკვავე მოლეკულებს“ თან დააქვთ გარკვეული ანთების საწინააღმდეგო აქტივობა, რითაც ამ ეფექტებს ებრძვიან და ამავე დროს, ნერვულ ქსელებს აღდგენაში ეხმარებიან", — ამბობს სტუპი.

ინსულტის შემდეგ პაციენტების მკურნალობა წარმოუდგენლად დელიკატური დაბალანსების პროცესია. მას შემდეგ, რაც თრომბი მიერ თავის ტვინისკენ მიმავალ სისხლს დაბლოკავს, სისხლის მიმოქცევის აღდგენა გადამწყვეტია, მაგრამ ამას შეიძლება თან მოჰყვეს თანმხლები ზიანი და გრძელვადიანი უნარშეზღუდულობა.

უფრო მეტად განვითარებით, შეიძლება მივიღოთ მეორადი მკურნალობის მეთოდს, რომელსაც სისხლის მიმოქცევის აღდგენასთან ერთად გამოვიყენებთ. რა თქმა უნდა, ამის დატესტვა ადამიანებზე იქნება საჭირო და თანაც დიდი ხნის განმავლობაში, რათა შეფასდეს გრძელვადიანი უსაფრთხოება და გამოსადეგობა.

ინსულტი წელიწადში ათეულობით მილიონ ადამიანს ემართება. მიუხედავად იმისა, რომ გადარჩენის მაჩვენებელი შედარებით მაღალია, ყოველწლიურად მაინც იწვევს მილიონობით ადამიანის სიკვდილს, კიდევ უფრო მეტს კი უნარშეზღუდულს ტოვებს. IKVAV-PA-მ ეს რიცხვები შეიძლება შეცვალოს.

კვლევა Neurotherapeutics-ში გამოქვეყნდა.

მომზადებულია news.northwestern.edu-სა და ScienceAlert-ის მიხედვით.

წყარო: 1tv.ge

რეგენერაციული მასალა, სახელად IKVAV-PA (შემოკლებით), აშშ-ის ჩრდილო-დასავლეთის უნივერსიტეტის მკვლევრებმა შექმნეს. წინა ცდებში, რომლებიც ზურგის ტვინის დაზიანების მქონე თაგვზე ჩატარდა, მან ქსოვილი აღადგინა. ამჯერად ის დატესტეს თაგვზე, რომელსაც ინსულტის ყველაზე გავრცელებული ტიპი — მწვავე იშემიური ინსულტი ჰქონდა.

მკურნალობის საკვანძო მასალაა სუპერმოლეკულური თერაპიული პეპტიდები (STP), მეტსახელად „მოცეკვავე მოლეკულები“, რაც იმის მიხედვით უწოდეს, როგორ დინამიკურადაც მოძრაობენ მათი ბიოლოგიური ნაწილები. ამის გამო, ისინი უფრო ადაპტირებადი და უნივერსალურები არიან, როცა სამიზნე უჯრედებთან ურთიერთქმედებენ.

კიდევ ერთი ინოვაცია იყო სისტემური მიწოდების გამოყენება — სისხლის მიმოქცევაში მოლეკულების შეყვანა. ეს სწრაფი და მარტივია და გაცილებით ნაკლებად ინვაზიურია, ვიდრე მათი პირდაპირ ტვინში შეყვანა.

„სისტემური მიწოდების მექანიზმი და ჰემატოენცეფალური ბარიერის (სისხლი-თავის ტვინის ბარიერი) გადალახვის უნარი მნიშვნელოვანი წინსვლაა, რომელიც ასევე შეიძლება გამოდგეს ტვინის ტრავმული დაზიანებებისა და ისეთი ნეიროდეგენერაციული დაავადებების სამკურნალოდ, როგორიც არის ამიოტროფიული გვერდითი სკლეროზი“, — ამბობს მასალების მეცნიერი სამუელ სტუპი.

თაგვებზე ჩატარებულ ტესტებში, პირველი წარმატება პრეპარატის ტვინში სისხლის მიმოქცევის გზით შეღწევა იყო. ამას გარდა, მინიმალური აღმოჩნდა გვერდითი ეფექტები და რაიმე ფართო დარღვევები, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ მკურნალობამ მართლაც მიაღწია ინსულტის კერას.

თაგვებს, რომლებსაც თავის ტვინში სისხლის მიმოქცევის აღდგენის შემდეგ ბიომასალა შეუყვანეს, აღენიშნათ ტვინის ქსოვილის ნაკლები დაზიანება, ანთების ნაკლები ნიშანი და იმუნური სისტემის საზიანო რეაგირების ასევე ნაკლები ნიშანი იმ თაგვებისგან განსხვავებით, რომლებსაც არ უმკურნალეს.

IKVAV-PA-ს მთავარი საქმე არის ნერვული უჯრედების წახალისება, რათა დაზიანების შემდეგ საკუთარი თავი აღიდგინონ და ამავე დროს, მინიმუმამდე დაიყვანონ ანთება. ანთება რეალური რისკია, რადგან სხეული აგრძელებს რეაგირებას თავის სისხლის მიმოქცევის თავდაპირველ დაბლოკვაზე.

„მას შემდეგ, რაც სისხლის მიმოქცევა დაიბლოკება, ხდება საზიანო მოლეკულათა აკუმულირება; ხოლო როცა თრომბს უცებ მოაშორებ, ყველა ეს „ცუდი აქტორი“ სისხლის მიმოქცევის სისტემაში თავისუფლად ვრცელდება და იწვევს დამატებით დაზიანებას. თუმცა, „მოცეკვავე მოლეკულებს“ თან დააქვთ გარკვეული ანთების საწინააღმდეგო აქტივობა, რითაც ამ ეფექტებს ებრძვიან და ამავე დროს, ნერვულ ქსელებს აღდგენაში ეხმარებიან", — ამბობს სტუპი.

ინსულტის შემდეგ პაციენტების მკურნალობა წარმოუდგენლად დელიკატური დაბალანსების პროცესია. მას შემდეგ, რაც თრომბი მიერ თავის ტვინისკენ მიმავალ სისხლს დაბლოკავს, სისხლის მიმოქცევის აღდგენა გადამწყვეტია, მაგრამ ამას შეიძლება თან მოჰყვეს თანმხლები ზიანი და გრძელვადიანი უნარშეზღუდულობა.

უფრო მეტად განვითარებით, შეიძლება მივიღოთ მეორადი მკურნალობის მეთოდს, რომელსაც სისხლის მიმოქცევის აღდგენასთან ერთად გამოვიყენებთ. რა თქმა უნდა, ამის დატესტვა ადამიანებზე იქნება საჭირო და თანაც დიდი ხნის განმავლობაში, რათა შეფასდეს გრძელვადიანი უსაფრთხოება და გამოსადეგობა.

ინსულტი წელიწადში ათეულობით მილიონ ადამიანს ემართება. მიუხედავად იმისა, რომ გადარჩენის მაჩვენებელი შედარებით მაღალია, ყოველწლიურად მაინც იწვევს მილიონობით ადამიანის სიკვდილს, კიდევ უფრო მეტს კი უნარშეზღუდულს ტოვებს. IKVAV-PA-მ ეს რიცხვები შეიძლება შეცვალოს.

კვლევა Neurotherapeutics-ში გამოქვეყნდა.

მომზადებულია news.northwestern.edu-სა და ScienceAlert-ის მიხედვით.

წყარო: 1tv.ge

სტატიაში აღწერილია, როგორ ამცირებს ასეთი მიდგომა აზრების მრავალფეროვნებას: როდესაც ათასობით ადამიანი იყენებს ერთსა და იმავე მოდელებს, ერთი და იგივე სტრუქტურები, არგუმენტები და ფრაზები ბრუნდება უკან სასწავლო მონაცემებში — შედეგად ჩნდება ერთგვარი აზროვნების ერთფეროვნება. ავტორები მიიჩნევენ, რომ ეს პროცესი შეიძლება გადაიქცეს ჰომოგენიზაციის სპირალად, სადაც მოდელები სწავლობენ საკუთარივე პროდუქტზე და თანდათან კარგავენ ინოვაციის უნარს. გამოსავლად ისინი ხედავენ ორგანიზაციული კულტურის შეცვლას — კომპანიებმა უნდა დააწესონ ადამიანური წვლილის წესი: AI შეიძლება ასწრაფებდეს პროცესს, მაგრამ საბოლოო ინტერპრეტაცია და შემოქმედებითი ხედვა მაინც ადამიანს უნდა დარჩეს.

საქართველოში გენერაციული ხელოვნური ინტელექტის გამოყენება 2024–2025 წლებში სწრაფად იზრდება. ფინანსური სექტორი, განათლება და საჯარო მმართველობა უკვე აქტიურად ტესტავენ მოდელებს, თუმცა ადგილობრივი ბაზარი ჯერ კიდევ ეძებს ბალანსს ორ უკიდურესობას შორის — სიჩქარესა და ორიგინალურობას შორის. ეროვნული ბანკის მიერ შექმნილი AI Sandbox, რომელიც 2025 წლის ივნისში ამოქმედდა, გახდა რეგიონის პირველი ფინანსური რეგულაციური ლაბორატორია, სადაც ფინტექ–კომპანიებს შეუძლიათ ალგორითმების გამოცდა უსაფრთხო გარემოში. ინიციატივა აჩვენებს, რომ ქვეყანას სურს გახდეს ინოვაციური, თუმცა ასეთ ტესტურ რეჟიმებში ჩნდება კითხვა: შეძლებენ თუ არა კომპანიები, რომლებიც მოდელებს რეგულირებული ექსპერიმენტების ფარგლებში იყენებენ, შეინარჩუნონ საკუთარი კვლევისა და დიზაინის ავტონომია?

საქართველოსთვის ყველაზე სენსიტიური საკითხი ენობრივ რესურსებს უკავშირდება. ამჟამად ქართულ ენაზე ტრენინგისთვის საჭირო მონაცემები გლობალური მოდელების მხოლოდ უმცირეს ნაწილს შეადგენს, რაც ზრდის იმ რისკს, რომ ქართულენოვანი ტექსტები უბრალოდ დაიკარგოს საერთაშორისო მოდელების ხმაურში. სწორედ ამიტომ დაიწყო პროექტი Enagram, რომლის მიზანია ქართული ენისთვის შექმნას ღია კორპუსები და მონაცემთა ბაზები, რათა მომავალში არსებობდეს მოდელები, რომლებიც ქართული კულტურისა და საგანმანათლებლო კონტექსტისთვის ადეკვატურია.

BTU-ის ფარგლებში ჩატარებული კვლევები აჩვენებს, რომ სტუდენტები, რომლებიც იყენებენ GenAI-ს სასწავლო დავალებებში, ხშირად ტოვებენ ტექსტებს ისე, როგორც მოდელი აწარმოებს — ყოველგვარი ცვლილების გარეშე. ეს მიუთითებს იმაზე, რომ სწორედ განათლების სისტემაშია საჭირო პირველადი ინტერვენცია: სტუდენტებს უნდა მიეცეთ ცოდნა და მოტივაცია, რათა AI-ის მიერ გენერირებული ტექსტი გადაიქცეს სამუშაო სტარტად და არა საბოლოო პროდუქტად.

რეგიონის სხვა ქვეყნები განსხვავებულ გზას ირჩევენ. სომხეთმა 2025 წელს გამოაცხადა 500 მილიონი დოლარის ინვესტიცია AI-ფაბრიკაში, რომელიც მიზნად ისახავს ქვეყნის ტექნოლოგიურ ტრანსფორმაციას. აზერბაიჯანმა მიიღო ხელოვნური ინტელექტის ეროვნული სტრატეგია 2025–2028 წლებისთვის, სადაც განსაკუთრებული აქცენტი კეთდება სახელმწიფო სერვისების ავტომატიზაციასა და განათლების სექტორში AI კომპეტენციების გაძლიერებაზე. საქართველო კი ამავდროულად გახდა საბჭო ევროპის ხელოვნური ინტელექტის ჩარჩო კონვენციის ხელმომწერი ქვეყანა — რაც ნიშნავს, რომ ყველა ინიციატივა უნდა ეფუძნებოდეს ადამიანის უფლებების, დემოკრატიისა და გამჭვირვალობის პრინციპებს.

„კრეატიულობის გადასახადი“ შესაძლოა გახდეს საქართველოსთვის ის ფარული საფრთხე, რომელიც ტექნოლოგიურ მიღწევებთან ერთად ჩნდება. სიჩქარისა და სიზუსტის მიღწევისას ქვეყანამ უნდა დაიცვას საკუთარი ენა, სტილი და აზროვნების მრავალფეროვნება, რადგან მხოლოდ ეს უზრუნველყოფს, რომ ქართული საზოგადოება AI-ის მომხმარებელი კი არა, თანაავტორი გახდეს.

სტატია მომზადებულია MIT Sloan Management Review-ის ნაშრომზე “Does GenAI Impose a Creativity Tax?” დაყრდნობით და ეფუძნება BTUAI-ის 2025 წლის რეგიონულ კვლევას ხელოვნური ინტელექტის ეთიკისა და კრეატიულობის საკითხებზე.

სტატიაში აღწერილია, როგორ ამცირებს ასეთი მიდგომა აზრების მრავალფეროვნებას: როდესაც ათასობით ადამიანი იყენებს ერთსა და იმავე მოდელებს, ერთი და იგივე სტრუქტურები, არგუმენტები და ფრაზები ბრუნდება უკან სასწავლო მონაცემებში — შედეგად ჩნდება ერთგვარი აზროვნების ერთფეროვნება. ავტორები მიიჩნევენ, რომ ეს პროცესი შეიძლება გადაიქცეს ჰომოგენიზაციის სპირალად, სადაც მოდელები სწავლობენ საკუთარივე პროდუქტზე და თანდათან კარგავენ ინოვაციის უნარს. გამოსავლად ისინი ხედავენ ორგანიზაციული კულტურის შეცვლას — კომპანიებმა უნდა დააწესონ ადამიანური წვლილის წესი: AI შეიძლება ასწრაფებდეს პროცესს, მაგრამ საბოლოო ინტერპრეტაცია და შემოქმედებითი ხედვა მაინც ადამიანს უნდა დარჩეს.

საქართველოში გენერაციული ხელოვნური ინტელექტის გამოყენება 2024–2025 წლებში სწრაფად იზრდება. ფინანსური სექტორი, განათლება და საჯარო მმართველობა უკვე აქტიურად ტესტავენ მოდელებს, თუმცა ადგილობრივი ბაზარი ჯერ კიდევ ეძებს ბალანსს ორ უკიდურესობას შორის — სიჩქარესა და ორიგინალურობას შორის. ეროვნული ბანკის მიერ შექმნილი AI Sandbox, რომელიც 2025 წლის ივნისში ამოქმედდა, გახდა რეგიონის პირველი ფინანსური რეგულაციური ლაბორატორია, სადაც ფინტექ–კომპანიებს შეუძლიათ ალგორითმების გამოცდა უსაფრთხო გარემოში. ინიციატივა აჩვენებს, რომ ქვეყანას სურს გახდეს ინოვაციური, თუმცა ასეთ ტესტურ რეჟიმებში ჩნდება კითხვა: შეძლებენ თუ არა კომპანიები, რომლებიც მოდელებს რეგულირებული ექსპერიმენტების ფარგლებში იყენებენ, შეინარჩუნონ საკუთარი კვლევისა და დიზაინის ავტონომია?

საქართველოსთვის ყველაზე სენსიტიური საკითხი ენობრივ რესურსებს უკავშირდება. ამჟამად ქართულ ენაზე ტრენინგისთვის საჭირო მონაცემები გლობალური მოდელების მხოლოდ უმცირეს ნაწილს შეადგენს, რაც ზრდის იმ რისკს, რომ ქართულენოვანი ტექსტები უბრალოდ დაიკარგოს საერთაშორისო მოდელების ხმაურში. სწორედ ამიტომ დაიწყო პროექტი Enagram, რომლის მიზანია ქართული ენისთვის შექმნას ღია კორპუსები და მონაცემთა ბაზები, რათა მომავალში არსებობდეს მოდელები, რომლებიც ქართული კულტურისა და საგანმანათლებლო კონტექსტისთვის ადეკვატურია.

BTU-ის ფარგლებში ჩატარებული კვლევები აჩვენებს, რომ სტუდენტები, რომლებიც იყენებენ GenAI-ს სასწავლო დავალებებში, ხშირად ტოვებენ ტექსტებს ისე, როგორც მოდელი აწარმოებს — ყოველგვარი ცვლილების გარეშე. ეს მიუთითებს იმაზე, რომ სწორედ განათლების სისტემაშია საჭირო პირველადი ინტერვენცია: სტუდენტებს უნდა მიეცეთ ცოდნა და მოტივაცია, რათა AI-ის მიერ გენერირებული ტექსტი გადაიქცეს სამუშაო სტარტად და არა საბოლოო პროდუქტად.

რეგიონის სხვა ქვეყნები განსხვავებულ გზას ირჩევენ. სომხეთმა 2025 წელს გამოაცხადა 500 მილიონი დოლარის ინვესტიცია AI-ფაბრიკაში, რომელიც მიზნად ისახავს ქვეყნის ტექნოლოგიურ ტრანსფორმაციას. აზერბაიჯანმა მიიღო ხელოვნური ინტელექტის ეროვნული სტრატეგია 2025–2028 წლებისთვის, სადაც განსაკუთრებული აქცენტი კეთდება სახელმწიფო სერვისების ავტომატიზაციასა და განათლების სექტორში AI კომპეტენციების გაძლიერებაზე. საქართველო კი ამავდროულად გახდა საბჭო ევროპის ხელოვნური ინტელექტის ჩარჩო კონვენციის ხელმომწერი ქვეყანა — რაც ნიშნავს, რომ ყველა ინიციატივა უნდა ეფუძნებოდეს ადამიანის უფლებების, დემოკრატიისა და გამჭვირვალობის პრინციპებს.

„კრეატიულობის გადასახადი“ შესაძლოა გახდეს საქართველოსთვის ის ფარული საფრთხე, რომელიც ტექნოლოგიურ მიღწევებთან ერთად ჩნდება. სიჩქარისა და სიზუსტის მიღწევისას ქვეყანამ უნდა დაიცვას საკუთარი ენა, სტილი და აზროვნების მრავალფეროვნება, რადგან მხოლოდ ეს უზრუნველყოფს, რომ ქართული საზოგადოება AI-ის მომხმარებელი კი არა, თანაავტორი გახდეს.

სტატია მომზადებულია MIT Sloan Management Review-ის ნაშრომზე “Does GenAI Impose a Creativity Tax?” დაყრდნობით და ეფუძნება BTUAI-ის 2025 წლის რეგიონულ კვლევას ხელოვნური ინტელექტის ეთიკისა და კრეატიულობის საკითხებზე.

სტატიაში აღწერილია, როგორ ამცირებს ასეთი მიდგომა აზრების მრავალფეროვნებას: როდესაც ათასობით ადამიანი იყენებს ერთსა და იმავე მოდელებს, ერთი და იგივე სტრუქტურები, არგუმენტები და ფრაზები ბრუნდება უკან სასწავლო მონაცემებში — შედეგად ჩნდება ერთგვარი აზროვნების ერთფეროვნება. ავტორები მიიჩნევენ, რომ ეს პროცესი შეიძლება გადაიქცეს ჰომოგენიზაციის სპირალად, სადაც მოდელები სწავლობენ საკუთარივე პროდუქტზე და თანდათან კარგავენ ინოვაციის უნარს. გამოსავლად ისინი ხედავენ ორგანიზაციული კულტურის შეცვლას — კომპანიებმა უნდა დააწესონ ადამიანური წვლილის წესი: AI შეიძლება ასწრაფებდეს პროცესს, მაგრამ საბოლოო ინტერპრეტაცია და შემოქმედებითი ხედვა მაინც ადამიანს უნდა დარჩეს.

საქართველოში გენერაციული ხელოვნური ინტელექტის გამოყენება 2024–2025 წლებში სწრაფად იზრდება. ფინანსური სექტორი, განათლება და საჯარო მმართველობა უკვე აქტიურად ტესტავენ მოდელებს, თუმცა ადგილობრივი ბაზარი ჯერ კიდევ ეძებს ბალანსს ორ უკიდურესობას შორის — სიჩქარესა და ორიგინალურობას შორის. ეროვნული ბანკის მიერ შექმნილი AI Sandbox, რომელიც 2025 წლის ივნისში ამოქმედდა, გახდა რეგიონის პირველი ფინანსური რეგულაციური ლაბორატორია, სადაც ფინტექ–კომპანიებს შეუძლიათ ალგორითმების გამოცდა უსაფრთხო გარემოში. ინიციატივა აჩვენებს, რომ ქვეყანას სურს გახდეს ინოვაციური, თუმცა ასეთ ტესტურ რეჟიმებში ჩნდება კითხვა: შეძლებენ თუ არა კომპანიები, რომლებიც მოდელებს რეგულირებული ექსპერიმენტების ფარგლებში იყენებენ, შეინარჩუნონ საკუთარი კვლევისა და დიზაინის ავტონომია?

საქართველოსთვის ყველაზე სენსიტიური საკითხი ენობრივ რესურსებს უკავშირდება. ამჟამად ქართულ ენაზე ტრენინგისთვის საჭირო მონაცემები გლობალური მოდელების მხოლოდ უმცირეს ნაწილს შეადგენს, რაც ზრდის იმ რისკს, რომ ქართულენოვანი ტექსტები უბრალოდ დაიკარგოს საერთაშორისო მოდელების ხმაურში. სწორედ ამიტომ დაიწყო პროექტი Enagram, რომლის მიზანია ქართული ენისთვის შექმნას ღია კორპუსები და მონაცემთა ბაზები, რათა მომავალში არსებობდეს მოდელები, რომლებიც ქართული კულტურისა და საგანმანათლებლო კონტექსტისთვის ადეკვატურია.

BTU-ის ფარგლებში ჩატარებული კვლევები აჩვენებს, რომ სტუდენტები, რომლებიც იყენებენ GenAI-ს სასწავლო დავალებებში, ხშირად ტოვებენ ტექსტებს ისე, როგორც მოდელი აწარმოებს — ყოველგვარი ცვლილების გარეშე. ეს მიუთითებს იმაზე, რომ სწორედ განათლების სისტემაშია საჭირო პირველადი ინტერვენცია: სტუდენტებს უნდა მიეცეთ ცოდნა და მოტივაცია, რათა AI-ის მიერ გენერირებული ტექსტი გადაიქცეს სამუშაო სტარტად და არა საბოლოო პროდუქტად.

რეგიონის სხვა ქვეყნები განსხვავებულ გზას ირჩევენ. სომხეთმა 2025 წელს გამოაცხადა 500 მილიონი დოლარის ინვესტიცია AI-ფაბრიკაში, რომელიც მიზნად ისახავს ქვეყნის ტექნოლოგიურ ტრანსფორმაციას. აზერბაიჯანმა მიიღო ხელოვნური ინტელექტის ეროვნული სტრატეგია 2025–2028 წლებისთვის, სადაც განსაკუთრებული აქცენტი კეთდება სახელმწიფო სერვისების ავტომატიზაციასა და განათლების სექტორში AI კომპეტენციების გაძლიერებაზე. საქართველო კი ამავდროულად გახდა საბჭო ევროპის ხელოვნური ინტელექტის ჩარჩო კონვენციის ხელმომწერი ქვეყანა — რაც ნიშნავს, რომ ყველა ინიციატივა უნდა ეფუძნებოდეს ადამიანის უფლებების, დემოკრატიისა და გამჭვირვალობის პრინციპებს.

„კრეატიულობის გადასახადი“ შესაძლოა გახდეს საქართველოსთვის ის ფარული საფრთხე, რომელიც ტექნოლოგიურ მიღწევებთან ერთად ჩნდება. სიჩქარისა და სიზუსტის მიღწევისას ქვეყანამ უნდა დაიცვას საკუთარი ენა, სტილი და აზროვნების მრავალფეროვნება, რადგან მხოლოდ ეს უზრუნველყოფს, რომ ქართული საზოგადოება AI-ის მომხმარებელი კი არა, თანაავტორი გახდეს.

სტატია მომზადებულია MIT Sloan Management Review-ის ნაშრომზე “Does GenAI Impose a Creativity Tax?” დაყრდნობით და ეფუძნება BTUAI-ის 2025 წლის რეგიონულ კვლევას ხელოვნური ინტელექტის ეთიკისა და კრეატიულობის საკითხებზე.

AI-ის ერთ-ერთი მთავარი უპირატესობა პერსონალიზებული სწავლებაა. თანამედროვე პლატფორმები, როგორიცაა Coursera და Khan Academy, იყენებენ ალგორითმებს, რომლებიც სტუდენტის ცოდნის დონეს, სიჩქარესა და საჭიროებებს აანალიზებენ და შესაბამის სასწავლო მასალას სთავაზობენ. შედეგად, სწავლა აღარ არის „ერთი ზომა ყველასთვის“ პრინციპით აგებული.

ამავე დროს, AI-ზე დაფუძნებული ვირტუალური ასისტენტები და ჩატბოტები სტუდენტებს ეხმარებიან 24/7 რეჟიმში — პასუხობენ კითხვებს, ხსნიან რთულ თემებს და წერით ნამუშევრებსაც კი ასწორებენ. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია IT მიმართულებით, სადაც თვითსწავლა და პრაქტიკა გადამწყვეტ როლს თამაშობს.

საქართველოს IT სექტორის სწრაფმა ზრდამ განათლებაზე მოთხოვნაც მკვეთრად გაზარდა. დღეს ქვეყანაში კომპიუტერული პროგრამირების მიმართულებაზე 12 ათასზე მეტი სტუდენტი სწავლობს 21 უნივერსიტეტში. თუმცა, პარალელურად, საბაზისო IT პოზიციებზე მოთხოვნა შედარებით შემცირდა, რადგან ბევრი რუტინული ამოცანა უკვე ავტომატიზებულია. ამის ფონზე, ქართველი სპეციალისტების საერთაშორისო ჩართულობა იზრდება — GitHub-ზე საქართველოდან რეგისტრირებული დეველოპერების რაოდენობა ერთ წელიწადში 22%-ით გაიზარდა და 138 ათასს გადააჭარბა.

გლობალური ტენდენციები კიდევ უფრო მკაფიო სიგნალს გვაძლევს: World Economic Forum-ის შეფასებით, 2030 წლისთვის სამუშაო პროცესები ადამიანურ, ტექნოლოგიურ და ჰიბრიდულ მოდელებს შორის გადანაწილდება. ეს ნიშნავს, რომ კონკურენტუნარიანობის შესანარჩუნებლად უწყვეტი სწავლა და კვალიფიკაციის ამაღლება გარდაუვალია. AI განათლებაში ამ პროცესის მთავარი ინსტრუმენტია — არა საფრთხე, არამედ აუცილებელი ადაპტაციის გზა.

AI-ის ერთ-ერთი მთავარი უპირატესობა პერსონალიზებული სწავლებაა. თანამედროვე პლატფორმები, როგორიცაა Coursera და Khan Academy, იყენებენ ალგორითმებს, რომლებიც სტუდენტის ცოდნის დონეს, სიჩქარესა და საჭიროებებს აანალიზებენ და შესაბამის სასწავლო მასალას სთავაზობენ. შედეგად, სწავლა აღარ არის „ერთი ზომა ყველასთვის“ პრინციპით აგებული.

ამავე დროს, AI-ზე დაფუძნებული ვირტუალური ასისტენტები და ჩატბოტები სტუდენტებს ეხმარებიან 24/7 რეჟიმში — პასუხობენ კითხვებს, ხსნიან რთულ თემებს და წერით ნამუშევრებსაც კი ასწორებენ. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია IT მიმართულებით, სადაც თვითსწავლა და პრაქტიკა გადამწყვეტ როლს თამაშობს.

საქართველოს IT სექტორის სწრაფმა ზრდამ განათლებაზე მოთხოვნაც მკვეთრად გაზარდა. დღეს ქვეყანაში კომპიუტერული პროგრამირების მიმართულებაზე 12 ათასზე მეტი სტუდენტი სწავლობს 21 უნივერსიტეტში. თუმცა, პარალელურად, საბაზისო IT პოზიციებზე მოთხოვნა შედარებით შემცირდა, რადგან ბევრი რუტინული ამოცანა უკვე ავტომატიზებულია. ამის ფონზე, ქართველი სპეციალისტების საერთაშორისო ჩართულობა იზრდება — GitHub-ზე საქართველოდან რეგისტრირებული დეველოპერების რაოდენობა ერთ წელიწადში 22%-ით გაიზარდა და 138 ათასს გადააჭარბა.

გლობალური ტენდენციები კიდევ უფრო მკაფიო სიგნალს გვაძლევს: World Economic Forum-ის შეფასებით, 2030 წლისთვის სამუშაო პროცესები ადამიანურ, ტექნოლოგიურ და ჰიბრიდულ მოდელებს შორის გადანაწილდება. ეს ნიშნავს, რომ კონკურენტუნარიანობის შესანარჩუნებლად უწყვეტი სწავლა და კვალიფიკაციის ამაღლება გარდაუვალია. AI განათლებაში ამ პროცესის მთავარი ინსტრუმენტია — არა საფრთხე, არამედ აუცილებელი ადაპტაციის გზა.

AI-ის ერთ-ერთი მთავარი უპირატესობა პერსონალიზებული სწავლებაა. თანამედროვე პლატფორმები, როგორიცაა Coursera და Khan Academy, იყენებენ ალგორითმებს, რომლებიც სტუდენტის ცოდნის დონეს, სიჩქარესა და საჭიროებებს აანალიზებენ და შესაბამის სასწავლო მასალას სთავაზობენ. შედეგად, სწავლა აღარ არის „ერთი ზომა ყველასთვის“ პრინციპით აგებული.

ამავე დროს, AI-ზე დაფუძნებული ვირტუალური ასისტენტები და ჩატბოტები სტუდენტებს ეხმარებიან 24/7 რეჟიმში — პასუხობენ კითხვებს, ხსნიან რთულ თემებს და წერით ნამუშევრებსაც კი ასწორებენ. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია IT მიმართულებით, სადაც თვითსწავლა და პრაქტიკა გადამწყვეტ როლს თამაშობს.

საქართველოს IT სექტორის სწრაფმა ზრდამ განათლებაზე მოთხოვნაც მკვეთრად გაზარდა. დღეს ქვეყანაში კომპიუტერული პროგრამირების მიმართულებაზე 12 ათასზე მეტი სტუდენტი სწავლობს 21 უნივერსიტეტში. თუმცა, პარალელურად, საბაზისო IT პოზიციებზე მოთხოვნა შედარებით შემცირდა, რადგან ბევრი რუტინული ამოცანა უკვე ავტომატიზებულია. ამის ფონზე, ქართველი სპეციალისტების საერთაშორისო ჩართულობა იზრდება — GitHub-ზე საქართველოდან რეგისტრირებული დეველოპერების რაოდენობა ერთ წელიწადში 22%-ით გაიზარდა და 138 ათასს გადააჭარბა.

გლობალური ტენდენციები კიდევ უფრო მკაფიო სიგნალს გვაძლევს: World Economic Forum-ის შეფასებით, 2030 წლისთვის სამუშაო პროცესები ადამიანურ, ტექნოლოგიურ და ჰიბრიდულ მოდელებს შორის გადანაწილდება. ეს ნიშნავს, რომ კონკურენტუნარიანობის შესანარჩუნებლად უწყვეტი სწავლა და კვალიფიკაციის ამაღლება გარდაუვალია. AI განათლებაში ამ პროცესის მთავარი ინსტრუმენტია — არა საფრთხე, არამედ აუცილებელი ადაპტაციის გზა.

ახალი კვლევის თანახმად, სამყაროს გაფართოება შესაძლოა უკვე შენელების ფაზაში იყოს. კვლევის ხელმძღვანელის განცხადებით, ბნელი ენერგია არ არის მუდმივი და დროთა განმავლობაში სუსტდება, რაც კოსმოლოგიაში ფუნდამენტურ ცვლილებებს ნიშნავს.

მეცნიერებმა ყურადღება გაამახვილეს Ia ტიპის სუპერნოვებზე, რომლებიც ათწლეულების განმავლობაში „სტანდარტულ სანთლებად“ გამოიყენებოდა კოსმოსური დისტანციების გასაზომად. აქამდე ითვლებოდა, რომ მათი სიკაშკაშე მუდმივია, თუმცა 300 მასპინძელი გალაქტიკის ანალიზმა აჩვენა, რომ სუპერნოვების სიკაშკაშე დამოკიდებულია წინამორბედი ვარსკვლავების ასაკზე: ხანდაზმული ვარსკვლავები უფრო კაშკაშა აფეთქებებს წარმოქმნიან, ახალგაზრდები კი – შედარებით მკრთალს. ეს ნიშნავს, რომ სამყაროს აჩქარებული გაფართოების მტკიცებულება შესაძლოა ნაწილობრივ დაკვირვების მეთოდის ხარვეზის შედეგი იყოს.

მკვლევართა თქმით, საბოლოო პასუხი მომდევნო წლებში გახდება ცნობილი. გადამწყვეტი როლი შესაძლოა ჩილეში მდებარე ვერა რუბინის ობსერვატორიამ შეასრულოს, რომელიც უახლოესი ხუთი წლის განმავლობაში ათიათასობით ახალ სუპერნოვას დააფიქსირებს. სწორედ ეს დაკვირვებები შეიძლება გახდეს გასაღები ერთ-ერთი უდიდესი კოსმოლოგიური კითხვისთვის – გააგრძელებს თუ არა სამყარო გაფართოებას, თუ მომავალში მას გრავიტაციული კოლაფსი, ე.წ. „დიდი კრიზისი“ ელოდება.

წყარო: primetime.ge

ახალი კვლევის თანახმად, სამყაროს გაფართოება შესაძლოა უკვე შენელების ფაზაში იყოს. კვლევის ხელმძღვანელის განცხადებით, ბნელი ენერგია არ არის მუდმივი და დროთა განმავლობაში სუსტდება, რაც კოსმოლოგიაში ფუნდამენტურ ცვლილებებს ნიშნავს.

მეცნიერებმა ყურადღება გაამახვილეს Ia ტიპის სუპერნოვებზე, რომლებიც ათწლეულების განმავლობაში „სტანდარტულ სანთლებად“ გამოიყენებოდა კოსმოსური დისტანციების გასაზომად. აქამდე ითვლებოდა, რომ მათი სიკაშკაშე მუდმივია, თუმცა 300 მასპინძელი გალაქტიკის ანალიზმა აჩვენა, რომ სუპერნოვების სიკაშკაშე დამოკიდებულია წინამორბედი ვარსკვლავების ასაკზე: ხანდაზმული ვარსკვლავები უფრო კაშკაშა აფეთქებებს წარმოქმნიან, ახალგაზრდები კი – შედარებით მკრთალს. ეს ნიშნავს, რომ სამყაროს აჩქარებული გაფართოების მტკიცებულება შესაძლოა ნაწილობრივ დაკვირვების მეთოდის ხარვეზის შედეგი იყოს.

მკვლევართა თქმით, საბოლოო პასუხი მომდევნო წლებში გახდება ცნობილი. გადამწყვეტი როლი შესაძლოა ჩილეში მდებარე ვერა რუბინის ობსერვატორიამ შეასრულოს, რომელიც უახლოესი ხუთი წლის განმავლობაში ათიათასობით ახალ სუპერნოვას დააფიქსირებს. სწორედ ეს დაკვირვებები შეიძლება გახდეს გასაღები ერთ-ერთი უდიდესი კოსმოლოგიური კითხვისთვის – გააგრძელებს თუ არა სამყარო გაფართოებას, თუ მომავალში მას გრავიტაციული კოლაფსი, ე.წ. „დიდი კრიზისი“ ელოდება.

წყარო: primetime.ge

ახალი კვლევის თანახმად, სამყაროს გაფართოება შესაძლოა უკვე შენელების ფაზაში იყოს. კვლევის ხელმძღვანელის განცხადებით, ბნელი ენერგია არ არის მუდმივი და დროთა განმავლობაში სუსტდება, რაც კოსმოლოგიაში ფუნდამენტურ ცვლილებებს ნიშნავს.

მეცნიერებმა ყურადღება გაამახვილეს Ia ტიპის სუპერნოვებზე, რომლებიც ათწლეულების განმავლობაში „სტანდარტულ სანთლებად“ გამოიყენებოდა კოსმოსური დისტანციების გასაზომად. აქამდე ითვლებოდა, რომ მათი სიკაშკაშე მუდმივია, თუმცა 300 მასპინძელი გალაქტიკის ანალიზმა აჩვენა, რომ სუპერნოვების სიკაშკაშე დამოკიდებულია წინამორბედი ვარსკვლავების ასაკზე: ხანდაზმული ვარსკვლავები უფრო კაშკაშა აფეთქებებს წარმოქმნიან, ახალგაზრდები კი – შედარებით მკრთალს. ეს ნიშნავს, რომ სამყაროს აჩქარებული გაფართოების მტკიცებულება შესაძლოა ნაწილობრივ დაკვირვების მეთოდის ხარვეზის შედეგი იყოს.

მკვლევართა თქმით, საბოლოო პასუხი მომდევნო წლებში გახდება ცნობილი. გადამწყვეტი როლი შესაძლოა ჩილეში მდებარე ვერა რუბინის ობსერვატორიამ შეასრულოს, რომელიც უახლოესი ხუთი წლის განმავლობაში ათიათასობით ახალ სუპერნოვას დააფიქსირებს. სწორედ ეს დაკვირვებები შეიძლება გახდეს გასაღები ერთ-ერთი უდიდესი კოსმოლოგიური კითხვისთვის – გააგრძელებს თუ არა სამყარო გაფართოებას, თუ მომავალში მას გრავიტაციული კოლაფსი, ე.წ. „დიდი კრიზისი“ ელოდება.

წყარო: primetime.ge

არსით, ეს ბგერის წარმოებაში მონაწილე მამოძრავებელი სისტემის გამოვლენილი აქტივობაა. სხვათაშორის მიზოფონია, დიდი ხნის განმავლობაში ითვლებოდა ბგერის დამუშავების დარღვევად. მწვავე რეაქცია აღინიშნება თავის ტვინში სმენის ცენტრს, სმენის ქერქსა და ვენტრალურ პრემოტორულ უბნებს შორის არანორმალური ტიპის კავშირის გამო, რომელიც პასუხისმგებელია სახის, პირისა და ყელის მოძრაობაზე.

ადამიანების ტვინის (მიზოფონიის შემთხვევაში და მის გარეშე) სკანირებამ აჩვენა: სმენის ცენტრი რეაგირებს ხმაზე ისევე, როგორც ის ადამიანები, ვისაც ეს დარღვევა არ აღენიშნება. თუმცა მიზოფონიის მქონე ადამიანებში ძლიერდებოდა კავშირი სმენის ქერქსა და სახის, პირისა და ყელთან დაკავშირებული მოტორიკის კონტროლის ზონებს შორის.

მოტორული კონტროლის აღნიშნული მიდამოები მიზოფონიის მქონე ადამიანებში აქტიურდებოდა მხოლოდ ტრიგერული ბგერებით. ნევროლოგებმა, ასევე აღმოაჩინეს მხედველობით და მამოძრავებელ მიდამოებს შორის კომუნიკაციის მსგავსი მოდელი, რაც იმას ასახავს, რომ მიზოფონია შეიძლება აღმოცენდეს ვიზუალური ტრიგერების შედეგადაც.

წყარო: mkurnali.ge

არსით, ეს ბგერის წარმოებაში მონაწილე მამოძრავებელი სისტემის გამოვლენილი აქტივობაა. სხვათაშორის მიზოფონია, დიდი ხნის განმავლობაში ითვლებოდა ბგერის დამუშავების დარღვევად. მწვავე რეაქცია აღინიშნება თავის ტვინში სმენის ცენტრს, სმენის ქერქსა და ვენტრალურ პრემოტორულ უბნებს შორის არანორმალური ტიპის კავშირის გამო, რომელიც პასუხისმგებელია სახის, პირისა და ყელის მოძრაობაზე.

ადამიანების ტვინის (მიზოფონიის შემთხვევაში და მის გარეშე) სკანირებამ აჩვენა: სმენის ცენტრი რეაგირებს ხმაზე ისევე, როგორც ის ადამიანები, ვისაც ეს დარღვევა არ აღენიშნება. თუმცა მიზოფონიის მქონე ადამიანებში ძლიერდებოდა კავშირი სმენის ქერქსა და სახის, პირისა და ყელთან დაკავშირებული მოტორიკის კონტროლის ზონებს შორის.

მოტორული კონტროლის აღნიშნული მიდამოები მიზოფონიის მქონე ადამიანებში აქტიურდებოდა მხოლოდ ტრიგერული ბგერებით. ნევროლოგებმა, ასევე აღმოაჩინეს მხედველობით და მამოძრავებელ მიდამოებს შორის კომუნიკაციის მსგავსი მოდელი, რაც იმას ასახავს, რომ მიზოფონია შეიძლება აღმოცენდეს ვიზუალური ტრიგერების შედეგადაც.

წყარო: mkurnali.ge

არსით, ეს ბგერის წარმოებაში მონაწილე მამოძრავებელი სისტემის გამოვლენილი აქტივობაა. სხვათაშორის მიზოფონია, დიდი ხნის განმავლობაში ითვლებოდა ბგერის დამუშავების დარღვევად. მწვავე რეაქცია აღინიშნება თავის ტვინში სმენის ცენტრს, სმენის ქერქსა და ვენტრალურ პრემოტორულ უბნებს შორის არანორმალური ტიპის კავშირის გამო, რომელიც პასუხისმგებელია სახის, პირისა და ყელის მოძრაობაზე.

ადამიანების ტვინის (მიზოფონიის შემთხვევაში და მის გარეშე) სკანირებამ აჩვენა: სმენის ცენტრი რეაგირებს ხმაზე ისევე, როგორც ის ადამიანები, ვისაც ეს დარღვევა არ აღენიშნება. თუმცა მიზოფონიის მქონე ადამიანებში ძლიერდებოდა კავშირი სმენის ქერქსა და სახის, პირისა და ყელთან დაკავშირებული მოტორიკის კონტროლის ზონებს შორის.

მოტორული კონტროლის აღნიშნული მიდამოები მიზოფონიის მქონე ადამიანებში აქტიურდებოდა მხოლოდ ტრიგერული ბგერებით. ნევროლოგებმა, ასევე აღმოაჩინეს მხედველობით და მამოძრავებელ მიდამოებს შორის კომუნიკაციის მსგავსი მოდელი, რაც იმას ასახავს, რომ მიზოფონია შეიძლება აღმოცენდეს ვიზუალური ტრიგერების შედეგადაც.

წყარო: mkurnali.ge

მკვლევრებმა 20 წლიანი სატელიტური მონაცემები გამოიყენეს და დაადგინეს, რომ ეკოსისტემები მსოფლიოს სხვადასხვა რეგიონში სეზონურ ციკლებს განსხვავებულად განიცდიან. კვლევის ხელმძღვანელის თქმით, ბუნებრივი „კალენდარი“ გაცილებით მრავალფეროვანია, ვიდრე ზამთარ-გაზაფხული-ზაფხული-შემოდგომის მარტივი სქემა.

კვლევამ გამოავლინა, რომ ერთმანეთთან გეოგრაფიულად ახლოს მდებარე ტერიტორიებსაც კი შეიძლება სრულიად განსხვავებული სეზონური რიტმები ჰქონდეთ. განსაკუთრებით თვალსაჩინოა ეს ბიომრავალფეროვნებით მდიდარ რეგიონებში, როგორიცაა ტროპიკული ტყეები და ხმელთაშუა ზღვის კლიმატის ზონები.

ერთ-ერთ მაგალითად მეცნიერები კოლუმბიის ყავის პლანტაციებს ასახელებენ, სადაც მთების გასწვრივ მდებარე ნაკვეთები განსხვავებულ სეზონურ ციკლებს მიჰყვება, რაც მცენარეთა განვითარების არათანაბარ პროცესებს იწვევს.

კვლევამ ასევე აჩვენა, რომ ხმელთაშუა ზღვის კლიმატის მქონე რეგიონებში - კალიფორნიაში, ჩილესა და სამხრეთ აფრიკაში - ტყის ზრდის პიკი ზოგჯერ სხვა ეკოსისტემებთან შედარებით ორი თვით გვიან დგება.

მეცნიერთა დასკვნით, ეს აღმოჩენები ცვლის წარმოდგენას სეზონურობის სტაბილურობაზე და მიუთითებს, რომ ადგილობრივი ეკოსისტემები კლიმატურ ცვლილებებზე ბევრად უფრო ინდივიდუალურად რეაგირებენ.

წყარო: primetime.ge

მკვლევრებმა 20 წლიანი სატელიტური მონაცემები გამოიყენეს და დაადგინეს, რომ ეკოსისტემები მსოფლიოს სხვადასხვა რეგიონში სეზონურ ციკლებს განსხვავებულად განიცდიან. კვლევის ხელმძღვანელის თქმით, ბუნებრივი „კალენდარი“ გაცილებით მრავალფეროვანია, ვიდრე ზამთარ-გაზაფხული-ზაფხული-შემოდგომის მარტივი სქემა.

კვლევამ გამოავლინა, რომ ერთმანეთთან გეოგრაფიულად ახლოს მდებარე ტერიტორიებსაც კი შეიძლება სრულიად განსხვავებული სეზონური რიტმები ჰქონდეთ. განსაკუთრებით თვალსაჩინოა ეს ბიომრავალფეროვნებით მდიდარ რეგიონებში, როგორიცაა ტროპიკული ტყეები და ხმელთაშუა ზღვის კლიმატის ზონები.

ერთ-ერთ მაგალითად მეცნიერები კოლუმბიის ყავის პლანტაციებს ასახელებენ, სადაც მთების გასწვრივ მდებარე ნაკვეთები განსხვავებულ სეზონურ ციკლებს მიჰყვება, რაც მცენარეთა განვითარების არათანაბარ პროცესებს იწვევს.

კვლევამ ასევე აჩვენა, რომ ხმელთაშუა ზღვის კლიმატის მქონე რეგიონებში - კალიფორნიაში, ჩილესა და სამხრეთ აფრიკაში - ტყის ზრდის პიკი ზოგჯერ სხვა ეკოსისტემებთან შედარებით ორი თვით გვიან დგება.

მეცნიერთა დასკვნით, ეს აღმოჩენები ცვლის წარმოდგენას სეზონურობის სტაბილურობაზე და მიუთითებს, რომ ადგილობრივი ეკოსისტემები კლიმატურ ცვლილებებზე ბევრად უფრო ინდივიდუალურად რეაგირებენ.

წყარო: primetime.ge

მკვლევრებმა 20 წლიანი სატელიტური მონაცემები გამოიყენეს და დაადგინეს, რომ ეკოსისტემები მსოფლიოს სხვადასხვა რეგიონში სეზონურ ციკლებს განსხვავებულად განიცდიან. კვლევის ხელმძღვანელის თქმით, ბუნებრივი „კალენდარი“ გაცილებით მრავალფეროვანია, ვიდრე ზამთარ-გაზაფხული-ზაფხული-შემოდგომის მარტივი სქემა.

კვლევამ გამოავლინა, რომ ერთმანეთთან გეოგრაფიულად ახლოს მდებარე ტერიტორიებსაც კი შეიძლება სრულიად განსხვავებული სეზონური რიტმები ჰქონდეთ. განსაკუთრებით თვალსაჩინოა ეს ბიომრავალფეროვნებით მდიდარ რეგიონებში, როგორიცაა ტროპიკული ტყეები და ხმელთაშუა ზღვის კლიმატის ზონები.

ერთ-ერთ მაგალითად მეცნიერები კოლუმბიის ყავის პლანტაციებს ასახელებენ, სადაც მთების გასწვრივ მდებარე ნაკვეთები განსხვავებულ სეზონურ ციკლებს მიჰყვება, რაც მცენარეთა განვითარების არათანაბარ პროცესებს იწვევს.

კვლევამ ასევე აჩვენა, რომ ხმელთაშუა ზღვის კლიმატის მქონე რეგიონებში - კალიფორნიაში, ჩილესა და სამხრეთ აფრიკაში - ტყის ზრდის პიკი ზოგჯერ სხვა ეკოსისტემებთან შედარებით ორი თვით გვიან დგება.

მეცნიერთა დასკვნით, ეს აღმოჩენები ცვლის წარმოდგენას სეზონურობის სტაბილურობაზე და მიუთითებს, რომ ადგილობრივი ეკოსისტემები კლიმატურ ცვლილებებზე ბევრად უფრო ინდივიდუალურად რეაგირებენ.

წყარო: primetime.ge

Novo-ს Wegovy აბების დამტკიცება ფარმაცევტულ კომპანიას „გზის გამკვლევის“ უპირატესობას ანიჭებს ძლიერი პერორალური წონის დაკლების პრეპარატებისთვის ბრძოლაში.

კომპანიის აქციების ფასი 335.60 დანიურ კრონამდე გაიზარდა, რაც 2023 წლის აგვისტოს შემდეგ ყველაზე დიდი დღიური მატებაა.

Novo-მ, რომელსაც 2021 წელს ინექციური პრეპარატის, Wegovy-ს, გამოშვების შემდეგ მიწოდების მასშტაბური პრობლემები შეექმნა, განაცხადა, რომ ამჯერად უკეთ მომზადებულია. აღმასრულებელმა დირექტორმა, მაიკ დაუსტდარმა, გასულ თვეში განაცხადა, რომ კომპანიას „ამჯერად საკმარისზე მეტი აბი აქვს“ და გამოშვებაზე „სრულად“ ჩაერთვება.

Novo-მ მედიკამენტების მარკეტინგული განაცხადი ევროპის მედიკამენტების სააგენტოს და სხვა მარეგულირებელ ორგანოებს წარუდგინა.

Sydbank-ის ანალიტიკოსი სორენ ლონტოფტ ჰანსენი Wegovy აბების გლობალურ პიკურ წლიურ გაყიდვებს დაახლოებით 24 მილიარდ დანიურ კრონად (3.79 მილიარდი დოლარი) აფასებს.

ტრამპის ადმინისტრაციასთან ნოემბერში დადებული შეთანხმების თანახმად, Novo და Lilly შეთანხმდნენ, რომ დამტკიცების შემთხვევაში, წონაში კლების აბების საწყის დოზებს თვეში 149 დოლარად მიჰყიდიან აშშ-ის Medicare-ისა და Medicaid-ის პაციენტებს და ნაღდი ფულით გადამხდელ მომხმარებლებს, რომლებსაც მედიკამენტების დაზღვევით შეძენა არ შეუძლიათ.

წყარო: jandacva.ge

Novo-ს Wegovy აბების დამტკიცება ფარმაცევტულ კომპანიას „გზის გამკვლევის“ უპირატესობას ანიჭებს ძლიერი პერორალური წონის დაკლების პრეპარატებისთვის ბრძოლაში.

კომპანიის აქციების ფასი 335.60 დანიურ კრონამდე გაიზარდა, რაც 2023 წლის აგვისტოს შემდეგ ყველაზე დიდი დღიური მატებაა.

Novo-მ, რომელსაც 2021 წელს ინექციური პრეპარატის, Wegovy-ს, გამოშვების შემდეგ მიწოდების მასშტაბური პრობლემები შეექმნა, განაცხადა, რომ ამჯერად უკეთ მომზადებულია. აღმასრულებელმა დირექტორმა, მაიკ დაუსტდარმა, გასულ თვეში განაცხადა, რომ კომპანიას „ამჯერად საკმარისზე მეტი აბი აქვს“ და გამოშვებაზე „სრულად“ ჩაერთვება.

Novo-მ მედიკამენტების მარკეტინგული განაცხადი ევროპის მედიკამენტების სააგენტოს და სხვა მარეგულირებელ ორგანოებს წარუდგინა.

Sydbank-ის ანალიტიკოსი სორენ ლონტოფტ ჰანსენი Wegovy აბების გლობალურ პიკურ წლიურ გაყიდვებს დაახლოებით 24 მილიარდ დანიურ კრონად (3.79 მილიარდი დოლარი) აფასებს.

ტრამპის ადმინისტრაციასთან ნოემბერში დადებული შეთანხმების თანახმად, Novo და Lilly შეთანხმდნენ, რომ დამტკიცების შემთხვევაში, წონაში კლების აბების საწყის დოზებს თვეში 149 დოლარად მიჰყიდიან აშშ-ის Medicare-ისა და Medicaid-ის პაციენტებს და ნაღდი ფულით გადამხდელ მომხმარებლებს, რომლებსაც მედიკამენტების დაზღვევით შეძენა არ შეუძლიათ.

წყარო: jandacva.ge

Novo-ს Wegovy აბების დამტკიცება ფარმაცევტულ კომპანიას „გზის გამკვლევის“ უპირატესობას ანიჭებს ძლიერი პერორალური წონის დაკლების პრეპარატებისთვის ბრძოლაში.

კომპანიის აქციების ფასი 335.60 დანიურ კრონამდე გაიზარდა, რაც 2023 წლის აგვისტოს შემდეგ ყველაზე დიდი დღიური მატებაა.

Novo-მ, რომელსაც 2021 წელს ინექციური პრეპარატის, Wegovy-ს, გამოშვების შემდეგ მიწოდების მასშტაბური პრობლემები შეექმნა, განაცხადა, რომ ამჯერად უკეთ მომზადებულია. აღმასრულებელმა დირექტორმა, მაიკ დაუსტდარმა, გასულ თვეში განაცხადა, რომ კომპანიას „ამჯერად საკმარისზე მეტი აბი აქვს“ და გამოშვებაზე „სრულად“ ჩაერთვება.

Novo-მ მედიკამენტების მარკეტინგული განაცხადი ევროპის მედიკამენტების სააგენტოს და სხვა მარეგულირებელ ორგანოებს წარუდგინა.

Sydbank-ის ანალიტიკოსი სორენ ლონტოფტ ჰანსენი Wegovy აბების გლობალურ პიკურ წლიურ გაყიდვებს დაახლოებით 24 მილიარდ დანიურ კრონად (3.79 მილიარდი დოლარი) აფასებს.

ტრამპის ადმინისტრაციასთან ნოემბერში დადებული შეთანხმების თანახმად, Novo და Lilly შეთანხმდნენ, რომ დამტკიცების შემთხვევაში, წონაში კლების აბების საწყის დოზებს თვეში 149 დოლარად მიჰყიდიან აშშ-ის Medicare-ისა და Medicaid-ის პაციენტებს და ნაღდი ფულით გადამხდელ მომხმარებლებს, რომლებსაც მედიკამენტების დაზღვევით შეძენა არ შეუძლიათ.

წყარო: jandacva.ge

VanEck-ის განმარტებით, ერთწლიან პერიოდში ბიტკოინს 8%-იანი ვარდნა აქვს, რაც ნებისმიერ საინვესტიციო აქტივზე უარესი შედეგია, განსაკუთრებით თუ მას ტექნოლოგიური კომპანიების აქციებს ან ოქროსა და ვერცხლს შევადარებთ. ასეთი ცუდი შედეგის გამო, ანალიტიკოსები ფიქრობენ, რომ ინვესტორები მომავალ წელს უპირატესობას სწორედ ბიტკოინს მიანიჭებენ, რადგან ის ახლა დაუფასებელია და შედარებით იაფადაა ხელმისაწვდომი, განსხვავებით ყველა სხვა აქტივისგან.

ამასთან, ბიტკოინმა უკვე შეძლო თავის დამკვიდრება, როგორც ლეგიტიმურმა საინვესტიციო ინსტრუმენტმა, ამიტომ მოსალოდნელია, რომ მის მიმართ ინტერესი 2026 წელს განსაკუთრებით მაღალი იქნება.

წყარო: bm.ge

VanEck-ის განმარტებით, ერთწლიან პერიოდში ბიტკოინს 8%-იანი ვარდნა აქვს, რაც ნებისმიერ საინვესტიციო აქტივზე უარესი შედეგია, განსაკუთრებით თუ მას ტექნოლოგიური კომპანიების აქციებს ან ოქროსა და ვერცხლს შევადარებთ. ასეთი ცუდი შედეგის გამო, ანალიტიკოსები ფიქრობენ, რომ ინვესტორები მომავალ წელს უპირატესობას სწორედ ბიტკოინს მიანიჭებენ, რადგან ის ახლა დაუფასებელია და შედარებით იაფადაა ხელმისაწვდომი, განსხვავებით ყველა სხვა აქტივისგან.

ამასთან, ბიტკოინმა უკვე შეძლო თავის დამკვიდრება, როგორც ლეგიტიმურმა საინვესტიციო ინსტრუმენტმა, ამიტომ მოსალოდნელია, რომ მის მიმართ ინტერესი 2026 წელს განსაკუთრებით მაღალი იქნება.

წყარო: bm.ge

VanEck-ის განმარტებით, ერთწლიან პერიოდში ბიტკოინს 8%-იანი ვარდნა აქვს, რაც ნებისმიერ საინვესტიციო აქტივზე უარესი შედეგია, განსაკუთრებით თუ მას ტექნოლოგიური კომპანიების აქციებს ან ოქროსა და ვერცხლს შევადარებთ. ასეთი ცუდი შედეგის გამო, ანალიტიკოსები ფიქრობენ, რომ ინვესტორები მომავალ წელს უპირატესობას სწორედ ბიტკოინს მიანიჭებენ, რადგან ის ახლა დაუფასებელია და შედარებით იაფადაა ხელმისაწვდომი, განსხვავებით ყველა სხვა აქტივისგან.

ამასთან, ბიტკოინმა უკვე შეძლო თავის დამკვიდრება, როგორც ლეგიტიმურმა საინვესტიციო ინსტრუმენტმა, ამიტომ მოსალოდნელია, რომ მის მიმართ ინტერესი 2026 წელს განსაკუთრებით მაღალი იქნება.

წყარო: bm.ge